Chu Kỳ Kinh Tế – Cơ Hội & Thách Thức Cho Nhà Đầu Tư – Phần 3
Phần 3: Thương mại và chu kỳ kinh tế

1. Tổng quan

Xu thế toàn cầu hóa từ những năm 1970 kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ của thương mại quốc tế. Kết quả là tác động từ chu kỳ kinh tế của các nền kinh tế lớn trên thế giới có thể dễ dàng lan truyền sang các nền kinh tế khác. Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy thuộc vào quy mô giao thương của từng quốc gia. Ở một số quốc gia, tăng trưởng kinh tế phụ thuộc rất lớn vào xuất khẩu, thể hiện qua giá trị xuất khẩu hàng hóa dịch vụ là rất lớn so với GDP, như Singapore và HongKong (186% và 166% – năm 2007). Trong khi ở những quốc gia khác như Mỹ, tăng trưởng kinh tế lại phụ thuộc vào tiêu dùng nội địa, tỷ lệ này là khá nhỏ (12% – năm 2007).
Tình hình xuất khẩu của một quốc gia sẽ phụ thuộc rất nhiều vào chu kỳ kinh tế của thế giới. Trong trường hợp kinh tế thế giới đang ở giai đoạn tăng trưởng, thì xuất khẩu của một quốc gia sẽ vẫn tăng dù cho nền kinh tế nội địa của quốc gia đó đang trải qua giai đoạn suy giảm. Nói cách khác, tùy thuộc vào tầm quan trọng của xuất khẩu đối với nền kinh tế, mà tác động ròng của thương mại có thể bù đắp phần nào cho sự suy yếu theo chu kỳ kinh tế của một quốc gia. Khi phân tích sâu vào tình hình xuất khẩu của một quốc gia, các chuyên gia thường quan tâm đến những yếu tố như: khả năng sản xuất – xuất khẩu, mô hình kinh tế – thương mại, các đối tác thương mại lớn và xu hướng tỷ giá dài hạn của quốc gia đó.

2. Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ xem xét ví dụ về tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế cuối năm 2007 đến một số nước châu Á

Cuộc khủng hoảng tài chính 2007 xuất phát từ Mỹ bắt đầu từ sự sụp đổ giá nhà đất và giá chứng khoán. Giá nhà đất giảm khiến các tổ chức tài chính ở Mỹ chịu tổn thất nặng nề vì các khoản vay và chứng khoán liên quan đến nhà ở. Hệ quả là một số tổ chức lớn đã sụp đổ và Cục dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đã phải can thiệp để ngăn chặn làn sóng phá sản lan sang các tổ chức tài chính khác. Cuộc khủng hoảng còn khiến các hộ gia đình và doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc được vay tiền để chi tiêu và đầu tư. Ngoài ra, việc sụp đổ giá nhà đất và giá chứng khoán cũng gây ra tâm lý hoảng loạn dẫn đến việc thắt chặt chi tiêu và tăng mạnh tiết kiệm của người dân Mỹ (do hiệu ứng tài sản – wealth effect). Điều này đã đẩy nền kinh tế Mỹ đến giai đoạn suy thoái của chu kỳ. Ảnh hưởng từ chi tiêu giảm mạnh của Mỹ đã lan truyền tác động lên nền kinh tế của các quốc gia vốn là đối tác thương mại với Mỹ (như Singapore).

Tóm lại, chúng ta cần thấy rằng mức độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia đôi khi không những phụ thuộc vào nhu cầu từ bên trong của quốc gia đó mà còn phụ thuộc vào tác động quốc tế bên ngoài. Dữ liệu về tỷ số kim nghạch xuất khẩu theo GDP của một quốc gia là một dấu hiệu cho thấy sự phụ thuộc này.

3. Liên hệ tình hình Việt Nam

Định hướng của kinh tế Việt Nam là thúc đẩy tăng trưởng bằng cách tập trung xuất khẩu. Việt Nam có lợi thế là sở hữu lực lượng lao động trẻ, dồi dào và giá rẻ, nên các tập đoàn nước ngoài đã mở hàng loạt nhà máy để tận dụng nguồn nhân công này, nhằm sản xuất hàng hóa với chi phí thấp.
Những lợi ích mà toàn cầu hóa đã mang lại cho nền kinh tế Việt Nam là rất rõ ràng. Nhưng bên cạnh đó, một nền kinh tế có độ mở quá lớn như Việt Nam sẽ đối mặt với nhiều rủi ro tiềm tàng so với những nền kinh tế chỉ tập trung vào thị trường nội địa. Mỗi khi có biến động như chiến tranh thương mại, xuất khẩu của Việt Nam sẽ chịu tác động mạnh hơn.
Độ mở lớn của nền kinh tế Việt Nam được thể hiện qua tỷ số “Quy mô kim ngạch xuất khẩu/GDP”. Tỷ số này đã tăng mạnh qua các năm, chỉ từ 55% vào thời điểm năm 2000 đến hơn 100% vào năm 2017 (Hình 1).

Hình 1: Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu/GDP ngày càng cao qua các năm.

Việt Nam là một trong những quốc gia hàng đầu trong xuất khẩu hàng điện tử và may mặc. Mỹ là thị trường lớn nhất của Việt Nam, nhập khẩu những mặt hàng này. Nếu Mỹ mở rộng hơn nữa quy mô cuộc chiến tranh thương mại và đánh thuế trừng phạt lên hàng hóa Việt Nam, thì tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam sẽ rất lớn.

Hình 2: Thị trường Mỹ là một trong những thị trường quan trọng của Việt Nam.

Tương tự phân tích ở phần trước, Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng từ việc suy giảm của nền kinh tế Mỹ giai đoạn 2007 – 2009 (như Singapore hay những nước có tỷ trọng xuất khẩu vào Mỹ cao). Khi kinh tế Mỹ hồi phục, thì Việt Nam cũng hưởng lợi từ việc xuất khẩu hàng hóa vào Mỹ.
Nếu những rủi ro hiện nay (xuất phát từ các bất ổn vĩ mô như chiến tranh thương mại v.v…) dẫn đến khủng hoảng kinh tế Mỹ và kinh tế thế sẽ bắt đầu từ khoảng cuối 2019, đầu 2020. Do độ mở lớn của nền kinh tế, nên Việt Nam sẽ có bị nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng.

Hình 3: Tăng trưởng kinh tế Mỹ và Việt Nam.

Điều này dẫn nhà đầu tư đến câu hỏi quan trọng: những bất ổn của cuộc khủng hoảng kinh tế sẽ ảnh hưởng đến khoản đầu tư của mình ra sao?

4. Tổng kết

Hiểu được những tác động của chu kỳ kinh tế lên các hoạt động thương mại theo từng chu kỳ khác nhau sẽ giúp nhà đầu tư có được cái nhìn xuyên suốt và đưa ra quyết định đầu tư lý trí khách quan dựa trên quan sát và dữ liệu thu thập được. Đặc biệt là các ngành kinh tế phụ thuộc chính vào hoat động giao thương xuất nhập khẩu.

Osmia Training

Bài viết liên quan:

+ Chu Kỳ Kinh Tế – Cơ Hội & Thách Thức Cho Nhà Đầu Tư – Phần 1

+ Chu Kỳ Kinh Tế – Cơ Hội & Thách Thức Cho Nhà Đầu Tư – Phần 2

+ Chu Kỳ Kinh Tế – Cơ Hội & Thách Thức Cho Nhà Đầu Tư – Phần 4

 

#ChuKyKinhTe3 #BusinessCycle3 #ChuKyKinhTeCoHoiThachThucChoNhaDauTu3 #Osmia #training #daotao #chungkhoan #dautugiatri #ngoaithuong